Po niemal 20 latach od wejścia do struktur Unii Europejskiej prawie 1,3 tys. aglomeracji ściekowych w Polsce nie spełnia wymogów dyrektywy ściekowej, która zobowiązuje nas do skanalizowania aglomeracji ściekowych na poziomie 98% (Dyrektywa Rady 91/271/EWG z 21 maja 1991 r. dotycząca oczyszczania ścieków komunalnych). Aby to osiągnąć, trwają prace nad VI aktualizacją Krajowego Programu Oczyszczania Ścieków Komunalnych wraz z informacją o aglomeracjach i ich planach inwestycyjnych. Być może dzięki temu Polsce uda się uniknąć olbrzymich kar finansowych za przekroczenie terminu realizacji dyrektywy.

Polska przyjęła zobowiązania do wypełnienia dyrektywy ściekowej, wchodząc do UE. Realizacja wytycznych dokumentu nie przebiega terminowo i dlatego Komisja Europejska wystąpiła przeciwko Polsce. Postępowanie w tej sprawie jest na etapie uzasadnionej opinii.

– Głównym zarzutem jest brak dostosowania wyznaczanych przez jednostki samorządu terytorialnego aglomeracji wodno-ściekowych do wymaganego prawem europejskim poziomu ich skanalizowania, tj. do 98% równoważnej liczby mieszkańców aglomeracji, bez względu na ich wielkość – informuje Ministerstwo Infrastruktury.

Brak zgodności

Przyczyną braku zgodności aglomeracji z wymogami dyrektywy jest złe wyznaczenie jej obszaru, granic i nieprawidłowe zaplanowanie sieci kanalizacyjnej, obejmującej obszary o rozproszonej zabudowie. Ma to wpływ na utrzymanie infrastruktury ściekowej i wzrost taryf za wodę i ścieki. Podstawowymi przyczynami braku zgodności aglomeracji wymienionych w uzasadnionej opinii Komisji Europejskiej z wymogami dyrektywy ściekowej są niewłaściwe wyznaczanie obszarów i granic aglomeracji oraz nieprawidłowe zaplanowanie sieci kanalizacyjnej obejmującej obszary o rozproszonej zabudowie. Takie działania wpływają na koszty związane z utrzymaniem infrastruktury ściekowej i w konsekwencji na bardzo wysokie taryfy za odprowadzanie ścieków. Prawidłowe ustanawianie przebiegu granic aglomeracji oraz współpraca ze strony samorządów mają kluczowy wpływ na właściwe wyposażenie aglomeracji w sieć kanalizacyjną i oczyszczalnie ścieków, a dzięki temu – na zapewnienie spełnienia wymagań dyrektywy ściekowej.

– Za niespełniające wymogów dyrektywy ściekowej uznanych zostało 1285 aglomeracji. Stanowi to 80,97% wszystkich wymienionych w V aktualizacji krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych. Polska wdraża dyrektywę ściekową od momentu akcesji do UE. Do 2019 r. wybudowano 92 899 km nowej kanalizacji zbiorczej, zbudowano ponad 400 nowych oczyszczalni oraz zmodernizowano ponad 1700 obiektów – wyjaśnia Szymon Huptyś, rzecznik prasowy Ministerstwa Infrastruktury.

Żeby spełnić wymogi dyrektywy ściekowej i uniknąć olbrzymich kar nałożonych na Polskę, Ministerstwo Infrastruktury realizowało wiele działań służących i wspomagających samorządy tworzące aglomeracje ściekowe, prowadziło badania ankietowe aglomeracji, organizowało spotkania online i przekazywało informacje w tym zakresie. W 2019 r. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie opracowało i udostępniło samorządom materiał pomocniczy zatytułowany „Wytyczne do wyznaczania, zmiany lub likwidacji obszarów i granic aglomeracji”. O konieczności właściwego określenia aglomeracji wodno-ściekowych napisano w rozesłanej w 2019 r. do rad gmin w Polsce broszurze „Taryfy wodno-ściekowe” i mówiono podczas wielu konferencji dotyczących gospodarki wodno-ściekowej. 

– W związku z pojawiającymi się wątpliwościami ze strony samorządów w zakresie procesu wyznaczania aglomeracji wodno-ściekowej przygotowano również „Poradnik dla samorządów wyznaczających aglomeracje”. Wszystkie te działania miały na celu wsparcie jednostek samorządu terytorialnego we właściwym ustanowieniu granic aglomeracji wodno-ściekowej – mówi Szymon Huptyś.

Miliardowe inwestycje

Polska jeszcze przed wejściem do UE zaczęła inwestować w aglomeracje ściekowe. W latach 2003–2018 na realizację zadań ujętych w KPOŚK wydano ok. 65,5 mld zł, z czego ok. 48,2 mld zł przeznaczonych zostało na zbiorcze systemy kanalizacyjne. Za te środki wybudowano 89 325 km sieci kanalizacyjnej w aglomeracjach oraz zakończono budowę 416 nowych oczyszczalni ścieków. Działania zawarte w KPOŚK są finansowane w szczególności ze środków europejskich, NFOŚiGW oraz środków własnych gmin. Tylko w 2018 r. nakłady finansowe poniesione na budowę, rozbudowę lub modernizację oczyszczalni ścieków oraz budowę i modernizację sieci kanalizacyjnej wyniosły 3,7 mld zł, z czego 2,3 mld zł wydatkowano na budowę i modernizację sieci, a 1,4 mld zł na inwestycje związane z oczyszczalniami. Mimo przeznaczenia corocznie miliardów złotych na gospodarkę ściekową Polska w dalszym ciągu daleka jest od spełnienia warunków dyrektywy ściekowej. A za to grożą jej kary, podobnie jak innym członkom wspólnoty.

Przykłady europejskie

Wyroki w zakresie uchybienia tej dyrektywie zapadały już wcześniej wobec innych państw UE. Dla przykładu wymienić można m.in. wyrok dla Grecji z 2015 r., nakładający karę 10 mln EUR w formie ryczałtu oraz 2,64 mln EUR opłaty okresowej (półrocznej) za niezapewnienie odpowiedniego oczyszczania ścieków komunalnych w 24 aglomeracjach. W 2018 r. zapadł wyrok, w myśl którego Hiszpania otrzymała kary w wysokości 12 mln EUR w formie ryczałtu oraz 10,95 mln EUR opłaty okresowej (półrocznej) za niezapewnienie wyposażenia w systemy zbierania ścieków komunalnych 6 aglomeracji oraz niezapewnienie poddania oczyszczaniu ścieków komunalnych 35 aglomeracji. Kolejny przykład to wyrok dla Włoch z 2018 r., orzekający karę w wysokości 25 mln EUR w formie ryczałtu oraz 30,11 mln EUR opłaty okresowej (półrocznej) za niedostosowanie się do wymogów dyrektywy w odniesieniu do 80 aglomeracji.

Szacunki i zarzuty dla Polski 

Biorąc po uwagę powyższe, wstępna estymacja wysokości kary dla Polski w zakresie, który został ujęty przez KE w uzasadnionej opinii, wynosi 549 mln EUR w formie ryczałtu oraz 522,18 mln EUR opłaty okresowej (półrocznej). Oznacza to, iż w przypadku wyroku w takim zakresie kara za okres od 1 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2020 r. może wynieść ok. 5,22 mld EUR opłaty okresowej oraz wspomniane 549 mln EUR w formie ryczałtu – informowała samorządy terytorialne w specjalnym piśmie minister Anna Moskwa, kiedy jeszcze pełniła funkcję podsekretarza stanu w Ministerstwie Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej. Jak wyjaśnia resort, zarzuty KE przeciwko Polsce dotyczą:

  • niezapewnienia w 1183 aglomeracjach wyposażenia w system zbierania ścieków komunalnych lub w&...