Coraz więcej ludzi chce żyć ekologicznie – montuje panele fotowoltaiczne, instaluje pompy ciepła, wymienia stare piece na nowe. Wiele osób decyduje się również zamienić szambo na przydomową oczyszczalnię. Niektóre samorządy lokalne postanowiły przystąpić do programu pozwalającego mieszkańcom uzyskać dofinansowanie na budowę takich instalacji. W środowisku wod-kan istnieje jednak pewna różnica poglądów na temat tego, czy właściciel przydomowej oczyszczalni musi badać odprowadzane z niej ścieki, czy nie?

Decydując się na pojedynczy system oczyszczania ścieków, potocznie zwany przydomową oczyszczalnią ścieków, należy spełnić kilka podstawowych warunków. W pierwszej kolejności w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego trzeba sprawdzić, czy w ogóle można posadowić taką instalację na działce. Niekiedy bowiem, np. ze względu na występowanie zbiorników wód podziemnych, odprowadzanie ścieków do gruntu jest niemożliwe. Instalacji nie wybudujemy również tam, gdzie już jest kanalizacja – zgodnie z ustawą o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (DzU z 2021 r. poz. 888 ze zm.) właściciel nieruchomości musi podłączyć się do sieci kanalizacyjnej, jeśli ma taką możliwość techniczną. Do nowej sieci nie muszą się podłączać osoby użytkujące przydomową oczyszczalnię przed wybudowaniem kanalizacji, pod warunkiem oczywiście, że spełnione są wszystkie warunki określone w przepisach.

Przepisowy galimatias

Przepisy dotyczące przydomowych oczyszczalni są rozbite na kilka aktów prawnych, z których każdy zawiera nieco inny zakres nakazów i zakazów. Jednym z pierwszych elementów, na który zwraca uwagę inwestor, jest wielkość instalacji. Na rynku pojedynczych oczyszczalni można znaleźć cały przekrój przepustowości, nawet takich, które mogą obsługiwać niewielkie osiedla domków jednorodzinnych. Stąd też w przepisach mamy rozbicie na dwie graniczne wartości: 5 m³/d oraz 7,5 m3/d. 

Jak wskazuje art. 29 ust. 1 pkt 5 ustawy Prawo budowlane (DzU z 2022 r. poz. 88), przydomowe oczyszczalnie o pojemności do 7,5 m3/d nie wymagają decyzji o pozwoleniu na budowę, ale wymagają zgłoszenia, o którym mowa w art. 30. Zgłoszenie budowy oczyszczalni musi zostać przedstawione do starostwa powiatowego przed rozpoczęciem robót budowlanych. Organ ma 30 dni na wniesienie sprzeciwu. Jeśli tego nie zrobi, można przystąpić do realizacji inwestycji. Inny rodzaj zgłoszenia wynika z art. 152 ustawy Prawo ochrony środowiska (DzU z 2021 r. poz. 1973 ze zm.). Według niego instalacja, z której emisja nie wymaga pozwolenia, ale mogąca negatywnie oddziaływać na środowisko, podlega zgłoszeniu organowi ochrony środowiska. Takim organem jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Kolejne warunki związane z wielkością oczyszczalni przydomowej znajdziemy w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU z 2019 r. poz. 1065). Paragraf 26 ust. 3 wskazuje, że jeśli działka nie ma warunków przyłączenia do sieci kanalizacyjnej, to może być wykorzystana pod zabudowę przeznaczoną na pobyt ludzi pod warunkiem zastosowania zbiornika bezodpływowego lub przydomowej oczyszczalni ścieków. Podkreślone jest jednak, że pojemność tych instalacji nie może przekroczyć 5 m3/d. Przekroczenie tej wartości granicznej wiąże się z koniecznością uzyskania pozytywnej opinii właściwego terenowo inspektora ochrony środowiska. Wielkość 5 m3/d jest ważna również z innego względu. Artykuł 395 pkt 7 ustawy Prawo wodne (DzU z 2022 r. poz. 88 ze zm.) wskazuje, że wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w ilości nieprzekraczającej łącznie 5 m3/d na potrzeby zwykłego korzystania z wód nie wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo zgłoszenia wodnoprawnego, które dla inwestora oznaczają dodatkowe koszty rzędu ok. 2–3 tys. zł. Zakres zwykłego korzystania z wód został określony w art. 33 tej ustawy. 

Ujmując bardziej zwięźle: oczyszczalnia do 5 m3/d wymaga tylko zgłoszenia budowy, oczyszczalnia między 5 a 7,5 m3/d wymaga zgłoszenia budowy i pozwolenia wodnoprawnego, oczyszczalnia powyżej 7,5 m3/d wymaga pozwolenia budowla-
nego i pozwolenia wodnoprawnego.

Jakość odprowadzanych ścieków ma znaczenie

Konieczność badania jakości ścieków z przydomowych oczyszczalni można opierać na przepisach określonych w ustawie Prawo ochrony środowiska. Zgodnie z art. 141 ust. 1 i 2, art. 144 oraz art. 147 eksploatacja instalacji nie powinna powodować przekroczenia standardów emisyjnych i standardów jakości środowiska, a prowadzący instalację oraz użytkownik urządzenia są zobowiązani do okresowych pomiarów wielkości emisji. W art. 147 ust. 3 wskazano, że zakres obowiązku prowadzenia pomiarów może być związany z parametrami charakteryzującymi wydajność lub moc instalacji. Wskazać tutaj należy również art. 83 ust. 4 Prawa wodnego, według którego tam, gdzie budowa kanalizacji jest nieopłacalna, należy stosować systemy indywidualne (szamba lub przydomowe oczyszczalnie), które zapewniają ten sam poziom ochrony środowiska co zbiorczy system kanalizacji. Jednak najbardziej bezpośrednie i czytelne przepisy dotyczące jakości ścieków odprowadzanych z przydomowych oczyszczalni znajdują się...