Pomniki przyrody są jedną z najczęściej spotykanych form ochrony przyrody. Wyznaczane są obecnie przez rady gmin na podstawie art.  44 ust. 1 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (DzU z 2021 r., poz. 1098). Za pomniki przyrody bardzo często są uznawane drzewa posiadające ponadprzeciętne właściwości przyrodnicze. Jednak samo objęcie ochroną konkretnych tworów przyrody może nie być wystarczające do zapewnienia skutecznej ochrony. Dlatego też w art. 44 ust. 2 ustawy o ochronie przyrody wprowadzono możliwość określenia w uchwale wprowadzającej ochronę rozwiązań dotyczących czynnej ochrony konkretnych pomników przyrody. 

Niestety rozwiązania te są bardzo lakoniczne. W związku z tym ich stosowanie w praktyce może stanowić źródło wielu wątpliwości. Pierwsza związana jest z tym, że postanowienia aktów prawnych wprowadzających tę formę ochrony przyrody są na różnym poziomie precyzji. W niektórych nie ma bowiem w ogóle postanowień określających sposób wykonywania ochrony czynnej. W innych natomiast wskazane działania mogą być nieadekwatne do zaistniałej sytuacji wywołanej np. zmianą występujących warunków. 

Dlatego też na samym początku należy rozstrzygnąć, w jaki sposób powinny być dokonywane zmiany wprowadzające działania z zakresu ochrony czynnej dostosowane do aktualnych potrzeb. Jeśli w pierwotnym akcie wprowadzającym konkretną formę ochrony takie działania nie były wskazane, to konieczne będzie podjęcie przez radę gminy uchwały wprowadzającej taką zmianę i to bez względu na to, czy pomnik ochrony został powołany do życia przez radę gminy, czy też poprzednio jeszcze przez wojewodę. W tym zakresie znajduje bowiem zastosowanie zasada dynamicznej kompetencji organów administracji, zgodnie z którą zmiany powinien wprowadzać organ, który aktualnie jest kompetentny do podjęcia konkretnych działań. Nawet jeśli nie on wprowadzał konkretne rozwiązania, w tym przypadku – uznawał za pomnik przyrody. 

Uzgodnienie z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska

Oczywiście podczas planowania wprowadzenia takich zmian należy pamiętać o tym, że podjęcie uchwały ustanawiającej pomnik przyrody musi być poprzedzone wcześniejszego uzgodnienia na podstawie art. 44 ust. 3b ustawy o ochronie przyrody z właściwym miejscowo regionalnym dyrektorem ochrony środowiska. Skoro bowiem taka konieczność występuje w przypadku ustanawiania pomników przyrody, to automatycznie występuje ona również w sytuacji podejmowania uchwał wpływających na zakres ochrony. Wadliwe określenie, jakie prace z zakresu ochrony czynnej mają być wykonane, może bowiem wpływać na pogorszenie stanu obiektów przyrodniczych uznanych za pomniki przyrody. Jedną z gwarancji prawidłowego ich określenia jest konieczność uzgodnienia projektu uchwały z regionalnym dyrektorem ochrony środowiska, który jako wyspecjalizowany organ ochrony przyrody powinien dokonać oceny zaproponowanych rozwiązań. Jest to o tyle istotne, że w ustawie o ochronie przyrody nie wprowadzono żadnych kryteriów, jakim powinien odpowiadać materiał dowodowy stanowiący podstawę ustalenia, jakie prace w konkretnym przypadku będą uzasadnione. Dlatego też jedynym kryterium oceny będzie stanowisko zaprezentowane przez osoby wskazujące, wykonanie jakich prac jest niezbędne. Aby jednak było to możliwe, konieczność wykonania proponowanych prac powinna być uzasadniona tak a...